સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા અરવલ્લી પર્વતમાળાઓની નવી 100-મીટર ઊંચાઈની વ્યાખ્યા ભારતની સૌથી જૂની પર્વતમાળાને જોખમમાં મૂકે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે આનાથી અરવલ્લી પર્વતમાળાનો 90% ભાગ રક્ષણની બહાર થઈ જશે, જેના કારણે ગેરકાયદેસર ખાણકામ અને રિયલ એસ્ટેટ વિસ્તરણ થશે. આ મુદ્દાએ હવે રાજસ્થાનમાં રાજકીય તોફાન ઉભું કર્યું છે.
ભાટીએ કહ્યું કે આ આદેશ ખાણ માફિયાઓ માટે લાલ જાજમ જેવો હતો.
ભાટીએ પત્રમાં આરોપ લગાવ્યો છે કે આ આદેશ ખાણકામ માફિયાઓ માટે લાલ જાજમ જેવો છે. જો અરવલ્લીનો નાશ થાય છે, તો સમગ્ર ઉત્તરપશ્ચિમ ભારતમાં પર્યાવરણીય આપત્તિનો સામનો કરવો પડશે. ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી અશોક ગેહલોતે પણ આ ઝુંબેશને ખુલ્લેઆમ ટેકો આપ્યો છે અને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા તેને જન આંદોલનમાં ફેરવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. મુદ્દો શું છે? 100 મીટરની વ્યાખ્યા અને તેના જોખમો.
હકીકતમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારની ભલામણ સ્વીકારીને જણાવ્યું હતું કે ફક્ત આસપાસની સપાટીથી ૧૦૦ મીટર ઊંચી ટેકરીઓ જ અરવલ્લી ગણાશે, અને ૫૦૦ મીટરની ત્રિજ્યામાં આવી બે કે તેથી વધુ ટેકરીઓ અરવલ્લી પર્વતમાળા ગણાશે. નિષ્ણાતો માને છે કે અરવલ્લીની નવી વ્યાખ્યા તેની વાસ્તવિક ભૌગોલિક રચનાથી નોંધપાત્ર રીતે અલગ છે.
રાજસ્થાનમાં અરવલ્લીની કેટલી ટેકરીઓ છે?
રાજસ્થાનમાં કુલ ૧૨,૦૮૧ અરવલ્લી ટેકરીઓ છે. જેમાંથી ફક્ત ૧,૦૪૮ ટેકરીઓ ૧૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવે છે. આનો અર્થ એ થયો કે રાજ્યની લગભગ ૯૦% ટેકરીઓ નિર્ધારિત મર્યાદાની બહાર જશે. આનાથી રાજ્યમાં વિરોધ પ્રદર્શનો શરૂ થયા છે.
પર્યાવરણીય નિષ્ણાતો માને છે કે આ ફક્ત કાનૂની વ્યાખ્યા નથી, તે પર્વતમાળાનો નાશ કરવા માટેનું એક પગલું છે. તેઓ કહે છે કે નવો આદેશ ગેરકાયદેસર ખાણકામને કાયદેસર બનાવશે, રિયલ એસ્ટેટ, હોટેલ અને ફાર્મહાઉસ પ્રોજેક્ટ્સને વેગ આપશે અને રણ વિકાસને વેગ આપશે, જેની સીધી અસર ચોમાસાની પ્રવૃત્તિ પર પડશે. આનાથી ઘણા વિસ્તારોમાં સ્થાનિક પાણીની તંગી સહિત વિવિધ કટોકટીઓ ઊભી થઈ શકે છે.
અરવલ્લી પર્વતમાળાનો ૮૦% ભાગ રાજસ્થાનમાં આવેલો છે.
અરવલ્લી પર્વતમાળાને રાજસ્થાનની જીવનરેખા માનવામાં આવે છે. તે આશરે 692 કિલોમીટર લાંબી છે, અને તેની લંબાઈનો 80% ભાગ રાજસ્થાનના 15 જિલ્લાઓમાંથી પસાર થાય છે. અરવલ્લી પર્વતમાળા તાપમાન નિયમન, ચોમાસાની દિશાને પ્રભાવિત કરી શકે છે અને તેનો માર્ગ પણ બદલી શકે છે. તે ધૂળના તોફાનોનું જોખમ પણ ઉભું કરી શકે છે, કારણ કે અરવલ્લી પર્વતમાળા સપાટ વિસ્તારો પર તેમની અસર ઘટાડે છે.
